CGBSE Class 10 Science — 2027
Final Important Repeat Questions
Based on Previous Board Papers: 2022–2026
Part 01
рдЦाрдж्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХ्рдпा рд╣ै? рдЙрдд्рдкाрджрдХ, рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдПрд╡ं рдЕрдкрдШрдЯрдХ рдХो рд╕рдордЭाрдЗрдП।
рдкाрд░िрддंрдд्рд░ рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдЬीрд╡ों рддрдеा рдЙрдирдХे рдиिрд░्рдЬीрд╡ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдмीрдЪ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै।
рдкाрд░िрддंрдд्рд░ рдХे рджो рдоुрдЦ्рдп рдШрдЯрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं:
- рдЬैрд╡िрдХ рдШрдЯрдХ: рдкौрдзे, рдЬрди्рддु, рдордиुрд╖्рдп рддрдеा рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡।
- рдЕрдЬैрд╡िрдХ рдШрдЯрдХ: рдЬрд▓, рд╡ाрдпु, рдоिрдЯ्рдЯी, рдк्рд░рдХाрд╢ рдФрд░ рддाрдкрдоाрди рдЖрджि।
рдЦाрдж्рдп рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдоें рдПрдХ рдЬीрд╡ рджूрд╕рд░े рдЬीрд╡ рдХो рднोрдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЦाрддा рд╣ै рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рдПрдХ рдЬीрд╡ рд╕े рджूрд╕рд░े рдЬीрд╡ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддी рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдШाрд╕ → рд╣िрд░рдг → рд╢ेрд░
- рдЙрдд्рдкाрджрдХ: рд╣рд░े рдкौрдзे рдЕрдкрдиा рднोрдЬрди рд╕्рд╡рдпं рдмрдиाрддे рд╣ैं।
- рдЙрдкрднोрдХ्рддा: рдЬो рдЕрдкрдиा рднोрдЬрди рд╕्рд╡рдпं рдирд╣ीं рдмрдиाрддे рдФрд░ рджूрд╕рд░े рдЬीрд╡ों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рд░рд╣рддे рд╣ैं।
- рдЕрдкрдШрдЯрдХ: рдмैрдХ्рдЯीрд░िрдпा рдФрд░ рдХрд╡рдХ рдЬैрд╕े рдЬीрд╡ рдоृрдд рдкрджाрд░्рдеों рдХो рд╕рд░рд▓ рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдмрджрд▓рддे рд╣ैं।
рдЗрдирдХे рдЧुрдг рдПрд╡ं рдк्рд░рдХृрддि рд╕рдордЭाрдЗрдП рддрдеा pH рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдоूрд▓ рдмाрддें рд▓िрдЦिрдП।
рдЕрдо्рд▓: рд╡े рдкрджाрд░्рде рдЬो рдЬрд▓ рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдЖрдпрди H⁺ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं, рдЕрдо्рд▓ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЙрджाрд╣рд░рдг: HCl।
рдХ्рд╖ाрд░: рд╡े рдкрджाрд░्рде рдЬो рдЬрд▓ рдоें рд╣ाрдЗрдб्рд░ॉрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдЖрдпрди OH⁻ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं, рдХ्рд╖ाрд░ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं। рдЙрджाрд╣рд░рдг: NaOH।
рд▓рд╡рдг: рдЕрдо्рд▓ рдФрд░ рдХ्рд╖ाрд░ рдХी рдЕрднिрдХ्рд░िрдпा рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдпрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рд▓рд╡рдг рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг: NaCl।
pH рдХिрд╕ी рдЬрд▓ीрдп рд╡िрд▓рдпрди рдХी рдЕрдо्рд▓ीрдп рдпा рдХ्рд╖ाрд░ीрдп рдк्рд░рдХृрддि рдмрддाрдиे рдХा рдПрдХ рдоाрдк рд╣ै।
- pH = 7 → рдЙрджाрд╕ीрди рд╡िрд▓рдпрди
- pH < 7 → рдЕрдо्рд▓ीрдп рд╡िрд▓рдпрди
- pH > 7 → рдХ्рд╖ाрд░ीрдп рд╡िрд▓рдпрди
рд╕рдорддрд▓, рдЙрдд्рддрд▓ рдПрд╡ं рдЕрд╡рддрд▓/рдЧोрд▓ीрдп рджрд░्рдкрдг рдХी рдоूрд▓ рдмाрддें рд╕рдордЭाрдЗрдП рддрдеा рджрд░्рдкрдг рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рд╢्рдиों рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХीрдЬिрдП।
рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рд╡рд╣ рдШрдЯрдиा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдХिрд░рдг рдХिрд╕ी рд╕рддрд╣ рд╕े рдЯрдХрд░ाрдХрд░ рдЙрд╕ी рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрддी рд╣ै।
рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХे рджो рдиिрдпрдо:
- рдЖрдкрддिрдд рдХिрд░рдг, рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рдХिрд░рдг рдФрд░ рдЕрднिрд▓ंрдм рдПрдХ рд╣ी рддрд▓ рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдЖрдкрддрди рдХोрдг = рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХोрдг
рд╕рдорддрд▓ рджрд░्рдкрдг: рдЗрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рд╕рдорддрд▓ рд╣ोрддी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд▓ рджрд░्рдкрдг: рдЗрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдЙрднрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡ाрд╣рдиों рдоें рдкीрдЫे рдХा рдЕрдзिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджेрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЕрд╡рддрд▓ рджрд░्рдкрдг: рдЗрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рдЕंрджрд░ рдХी рдУрд░ рдоुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╢ेрд╡िंрдЧ рдоिрд░рд░ рддрдеा рдХुрдЫ рдк्рд░рдХाрд╢ीрдп рдЙрдкрдХрд░рдгों рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░ рд╡рд╣ рдпंрдд्рд░ рд╣ै рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдХो рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै।
рдоोрдЯрд░ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рдЦे рдзाрд░ा-рд╡ाрд╣рдХ рдЪाрд▓рдХ рдкрд░ рдмрд▓ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।
рдоोрдЯрд░ рдХे рдоुрдЦ्рдп рднाрдЧों рдоें рдХुंрдбрд▓ी, рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рд╡िрднрдХ्рдд рд╡рд▓рдп рддрдеा рдм्рд░рд╢ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░ рд╡рд╣ рдпंрдд्рд░ рд╣ै рдЬो рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै।
рдЬрдиिрдд्рд░ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд: рд╡िрдж्рдпुрддрдЪुंрдмрдХीрдп рдк्рд░ेрд░рдг।
рдЬрдм рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХुंрдбрд▓ी рдпा рдЪाрд▓рдХ рдХो рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдШुрдоाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЪुंрдмрдХीрдп рдл्рд▓рдХ्рд╕ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो, рддो рдЙрд╕рдоें рдк्рд░ेрд░िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।
Motor: Electrical Energy → Mechanical Energy
Generator: Mechanical Energy → Electrical Energy
CGBSE Class 10 Science — 2027
Final Important Repeat Questions
Previous Board Papers: 2022–2026
Part 02
рджिрдП рдЧрдП рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХों рдоें рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ рдкрд╣рдЪाрдиिрдП।
рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ рдХिрд╕ी рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╡рд╣ рдкрд░рдоाрдгु рдпा рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕ рдпौрдЧिрдХ рдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЧुрдгों рдХे рд▓िрдП рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ोрддा рд╣ै।
рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- –OH → рдЕрд▓्рдХोрд╣ॉрд▓ рд╕рдоूрд╣
- –COOH → рдХाрд░्рдмोрдХ्рд╕िрд▓िрдХ рдЕрдо्рд▓ рд╕рдоूрд╣
- –CHO → рдРрд▓्рдбिрд╣ाрдЗрдб рд╕рдоूрд╣
- –CO– → рдХीрдЯोрди рд╕рдоूрд╣
- –Cl, –Br → рд╣ैрд▓ोрдЬрди рд╕рдоूрд╣
рдПрдеेрдиॉрд▓ (Ethanol) рдХा рд╕ूрдд्рд░ C₂H₅OH рд╣ै।
рдЗрд╕рдоें –OH рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡िрд▓ाрдпрдХ рддрдеा рд╕ैрдиिрдЯाрдЗрдЬрд░ рдЖрджि рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдПрдеेрдиोрдЗрдХ рдЕрдо्рд▓ (Ethanoic Acid) рдХा рд╕ूрдд्рд░ CH₃COOH рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рд╕ाрдоाрди्рдп рдиाрдо Acetic Acid рд╣ै। рдЗрд╕рдоें –COOH рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рд╕рдоूрд╣ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдПрдеेрдиोрдЗрдХ рдЕрдо्рд▓ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╕िрд░рдХे рдоें рддрдеा рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
C₂H₅OH → Ethanol → –OH
CH₃COOH → Ethanoic Acid → –COOH
рд╕ंрдХ्рд╖ाрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг/рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕िрдж्рдзांрдд рддрдеा рдЗрд╕рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХे рдЙрдкाрдп рд▓िрдЦिрдП।
рд╕ंрдХ्рд╖ाрд░рдг рд╡рд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдзाрддु рд╡ाрдпु, рдирдоी рдпा рдЕрди्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдпौрдЧिрдХों рдоें рдмрджрд▓рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै।
рд▓ोрд╣े рдкрд░ рдмрдирдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрд▓-рднूрд░ी рдкрд░рдд рдХो рдЬंрдЧ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рд▓ोрд╣े рдоें рд╕ंрдХ्рд╖ाрд░рдг рдХे рд▓िрдП рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдФрд░ рдирдоी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।
рд╕ंрдХ्рд╖ाрд░рдг рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдХे рдЙрдкाрдп:
- рдкेंрдЯ рдпा рд╡ाрд░्рдиिрд╢ рдХрд░рдиा।
- рддेрд▓ рдпा рдЧ्рд░ीрд╕ рд▓рдЧाрдиा।
- рдЬрд╕्рддीрдХрд░рдг рдХрд░рдиा।
- рдзाрддु рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рджूрд╕рд░ी рдзाрддु рдХी рдкрд░рдд рдЪрдв़ाрдиा।
- рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдоिрд╢्рд░рдзाрддु рдмрдиाрдиा।
рдЙрдирдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рднौрддिрдХ рдПрд╡ं рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЧुрдг рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕рд╣िрдд рд╕рдордЭाрдЗрдП।
рдзाрддु рдФрд░ рдЕрдзाрддु рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕंрддрд░:
-
рдзाрддु:
рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЪрдордХीрд▓े рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕрдзाрддु: рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЪрдордХीрд▓े рдирд╣ीं рд╣ोрддे। -
рдзाрддु:
рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдКрд╖्рдоा рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдХे рдЕрдЪ्рдЫे рдЪाрд▓рдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕрдзाрддु: рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЗрдирдХे рдЪाрд▓рдХрддा рдЧुрдг рдХрдо рд╣ोрддे рд╣ैं। -
рдзाрддु:
рдкीрдЯрдХрд░ рдкрддрд▓ी рдЪाрджрд░ рдмрдиाрдИ рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै।
рдЕрдзाрддु: рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рднंрдЧुрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। -
рдзाрддु:
рддाрд░ рдоें рдЦींрдЪे рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЕрдзाрддु: рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рддрди्рдп рдирд╣ीं рд╣ोрддे।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рд▓ोрд╣ा, рддांрдмा рдФрд░ рдПрд▓्рдпुрдоिрдиिрдпрдо рдзाрддु рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдЧंрдзрдХ рдФрд░ рдХाрд░्рдмрди рдЕрдзाрддु рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं।
рднрд░्рдЬрди (Roasting): рд╕рд▓्рдлाрдЗрдб рдЕрдпрд╕्рдХ рдХो рдЙрд╕рдХे рдЧрд▓рдиांрдХ рд╕े рдХрдо рддाрдк рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╡ाрдпु рдпा рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рднрд░्рдЬрди рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।
рдиिрд╕्рддाрдкрди (Calcination): рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ рдпा рдЬрд▓рдпोрдЬिрдд рдЕрдпрд╕्рдХ рдХो рд╕ीрдоिрдд рдпा рдмिрдиा рд╡ाрдпु рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдоें рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдиिрд╕्рддाрдкрди рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।
- рднрд░्рдЬрди рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╕рд▓्рдлाрдЗрдб рдЕрдпрд╕्рдХ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдиिрд╕्рддाрдкрди рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХाрд░्рдмोрдиेрдЯ рдЕрдпрд╕्рдХ рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
- рднрд░्рдЬрди рдоें рдСрдХ्рд╕ीрдХрд░рдг рд╣ोрддा рд╣ै।
- рдиिрд╕्рддाрдкрди рдоें рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдпा рдЬрд▓ рдЬैрд╕ी рдЧैрд╕ рдиिрдХрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।
Carbonate → Calcination
рдк्рд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдСрдл рдкेрд░िрд╕ рдХा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдиाрдо рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рд╕рд▓्рдлेрдЯ рд╣ेрдоीрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рд╕ूрдд्рд░: CaSO₄·½H₂O
рдЬिрдк्рд╕рдо рдХो рд▓рдЧрднрдЧ 373 K рдкрд░ рдЧрд░्рдо рдХрд░рдиे рдкрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдСрдл рдкेрд░िрд╕ рдмрдирддा рд╣ै:
CaSO₄·2H₂O → CaSO₄·½H₂O + 3/2 H₂O
рджो рдЙрдкрдпोрдЧ:
- рдЯूрдЯी рд╣ुрдИ рд╣рдб्рдбिрдпों рдкрд░ рдк्рд▓ाрд╕्рдЯрд░ рдЪрдв़ाрдиे рдоें।
- рдоूрд░्рддिрдпाँ, рдЦिрд▓ौрдиे рддрдеा рд╕рдЬाрд╡рдЯी рд╡рд╕्рддुрдПँ рдмрдиाрдиे рдоें।
рдм्рд▓ीрдЪिंрдЧ рдкाрдЙрдбрд░ рдПрдХ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрджाрд░्рде рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдоुрдЦ्рдпрддः рд╡िрд░ंрдЬрди рддрдеा рдХीрдЯाрдгुрдиाрд╢рди рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЗрд╕рдХा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ूрдд्рд░: CaOCl₂
рдЙрдкрдпोрдЧ:
- рдкीрдиे рдХे рдкाрдиी рдХो рдХीрдЯाрдгुрд░рд╣िрдд рдХрд░рдиे рдоें।
- рдХрдкрдб़ों рддрдеा рдХाрдЧрдЬ рдХे рдЧूрджे рдХो рд╕рдлेрдж рдХрд░рдиे рдоें।
рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдоें рддрдд्рд╡ों рдХो рдЙрдирдХे рдкрд░рдоाрдгु рдХ्рд░рдоांрдХ рдХे рдмрдв़рддे рдХ्рд░рдо рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╕рдоूрд╣: рдЖрдзुрдиिрдХ рдЖрд╡рд░्рдд рд╕ाрд░рдгी рдХे рдКрд░्рдз्рд╡ाрдзрд░ рд╕्рддंрднों рдХो рд╕рдоूрд╣ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдХुрд▓ 18 рд╕рдоूрд╣ рд╣ैं।
рдЖрд╡рд░्рдд: рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рдкंрдХ्рддिрдпों рдХो рдЖрд╡рд░्рдд рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдХुрд▓ 7 рдЖрд╡рд░्рдд рд╣ैं।
рдПрдХ рд╕рдоूрд╣ рдоें рдКрдкрд░ рд╕े рдиीрдЪे рдЬाрдиे рдкрд░:
- рдкрд░рдоाрдгु рдЖрдХाрд░ рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдмрдв़рддा рд╣ै।
- рдкрд░рдоाрдгु рдХी рдирдИ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ॉрдиिрдХ рдкрд░рддें рдЬुрдб़рддी рдЬाрддी рд╣ैं।
- рдЖрдпрдиीрдХрд░рдг рдКрд░्рдЬा рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдШрдЯрддी рд╣ै।
- рд╡िрдж्рдпुрддрдЛрдгाрдд्рдордХрддा рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдШрдЯрддी рд╣ै।
Celsius рдФрд░ Fahrenheit рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз:
F = (9/5)C + 32
рдЬрд╣ाँ C = Celsius рддाрдкрдоाрди рдФрд░ F = Fahrenheit рддाрдкрдоाрди рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдпрджि рддाрдкрдоाрди 100°C рд╣ै—
F = (9/5 × 100) + 32
F = 180 + 32
F = 212°F
рдЗрд╕рд▓िрдП 100°C = 212°F।
рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдХिрд░рдг рдХिрд╕ी рдЪрдордХीрд▓ी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдЧिрд░рдХрд░ рдЙрд╕ी рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд╡ाрдкрд╕ рд▓ौрдЯрддी рд╣ै, рддो рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХे рдиिрдпрдо:
- рдЖрдкрддिрдд рдХिрд░рдг, рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рдХिрд░рдг рдФрд░ рдЖрдкрддрди рдмिंрджु рдкрд░ рдЦींрдЪा рдЧрдпा рдЕрднिрд▓ंрдм рдПрдХ рд╣ी рддрд▓ рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдЖрдкрддрди рдХोрдг рдФрд░ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХोрдг рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЕрд░्рдеाрдд्:
∠i = ∠r
рдЖрдкрддिрдд рдХिрд░рдг → рдЕрднिрд▓ंрдм → рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рдХिрд░рдг → рджрд░्рдкрдг।
рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рдПрдХ рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рджूрд╕рд░े рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै, рддो рдЙрд╕рдХी рдЪाрд▓ рдмрджрд▓рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЙрд╕рдХे рдоाрд░्рдЧ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХो рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рдЕрдкрд╡рд░्рддрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЕрдкрд╡рд░्рддрди рдХे рдиिрдпрдо:
- рдЖрдкрддिрдд рдХिрд░рдг, рдЕрдкрд╡рд░्рддिрдд рдХिрд░рдг рдФрд░ рдЖрдкрддрди рдмिंрджु рдкрд░ рдЦींрдЪा рдЧрдпा рдЕрднिрд▓ंрдм рдПрдХ рд╣ी рддрд▓ рдоें рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдХिрд╕ी рдиिрд╢्рдЪिрдд рджो рдоाрдз्рдпрдоों рдХे рд▓िрдП sin i / sin r = constant рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдиिрдпрддांрдХ рдХो рдЙрди рджोрдиों рдоाрдз्рдпрдоों рдХे рдмीрдЪ рдЕрдкрд╡рд░्рддрдиांрдХ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
╬╝ = sin i / sin r
рдЬрд╣ाँ i = рдЖрдкрддрди рдХोрдг рдФрд░ r = рдЕрдкрд╡рд░्рддрди рдХोрдг рд╣ै।
рдЧोрд▓ीрдп рджрд░्рдкрдг рд╡рд╣ рджрд░्рдкрдг рд╣ै рдЬिрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рдХिрд╕ी рдЦोрдЦрд▓े рдЧोрд▓े рдХा рднाрдЧ рд╣ोрддी рд╣ै। рдЧोрд▓ीрдп рджрд░्рдкрдг рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं:
- рдЕрд╡рддрд▓ рджрд░्рдкрдг (Concave Mirror)
- рдЙрдд्рддрд▓ рджрд░्рдкрдг (Convex Mirror)
рдЕрд╡рддрд▓ рджрд░्рдкрдг: рдЗрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рдЕंрджрд░ рдХी рдУрд░ рдоुрдб़ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рддрдеा рдЖрднाрд╕ी рджोрдиों рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд▓ рджрд░्рдкрдг: рдЗрд╕рдХी рдкрд░ाрд╡рд░्рддрдХ рд╕рддрд╣ рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдЙрднрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рдоेрд╢ा рдЖрднाрд╕ी, рд╕ीрдзा рдФрд░ рдЫोрдЯा рдк्рд░рддिрдмिंрдм рдмрдиाрддा рд╣ै।
рдлोрдХрд╕: рдоुрдЦ्рдп рдЕрдХ्рд╖ рдХे рд╕рдоाрдиांрддрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдХाрд╢ рдХिрд░рдгें рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХे рдмाрдж рдЬिрд╕ рдмिंрджु рдкрд░ рдоिрд▓рддी рд╣ैं рдпा рдоिрд▓рддी рд╣ुрдИ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЙрд╕े рдоुрдЦ्рдп рдлोрдХрд╕ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी: рдз्рд░ुрд╡ рдФрд░ рдлोрдХрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдХी рджूрд░ी рдХो рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕े f рд╕े рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं।
рд╡рдХ्рд░рддा рдХेंрдж्рд░: рдЧोрд▓ीрдп рджрд░्рдкрдг рдЬिрд╕ рдЧोрд▓े рдХा рднाрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрд╕ рдЧोрд▓े рдХे рдХेंрдж्рд░ рдХो рд╡рдХ्рд░рддा рдХेंрдж्рд░ рдХрд╣рддे рд╣ैं। рдЗрд╕े C рд╕े рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ैं।
рджрд░्рдкрдг рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрдмंрдз:
R = 2f
рдЬрд╣ाँ R = рд╡рдХ्рд░рддा рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдФрд░ f = рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी।
рджрд░्рдкрдг рд╕ूрдд्рд░:
1/f = 1/v + 1/u
рдЬрд╣ाँ u = рд╡рд╕्рддु рджूрд░ी, v = рдк्рд░рддिрдмिंрдм рджूрд░ी рдФрд░ f = рдлोрдХрд╕ рджूрд░ी рд╣ै।
рджिрдП рдЧрдП u, v рдпा f рдХो рд▓िрдЦें → рд╕рд╣ी sign convention рд▓рдЧाрдПँ → formula рд▓िрдЦें → values рд░рдЦें → final answer with unit рд▓िрдЦें।
рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕рдШрди рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрд░рд▓ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЖрдкрддрди рдХोрдг рдХ्рд░ांрддिрдХ рдХोрдг рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै, рддрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЙрд╕ी рд╕рдШрди рдоाрдз्рдпрдо рдоें рд╡ाрдкрд╕ рдкрд░ाрд╡рд░्рддिрдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдкूрд░्рдг рдЖंрддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╢рд░्рддें:
- рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╕рдШрди рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╡िрд░рд▓ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЬाрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
- рдЖрдкрддрди рдХोрдг рдХा рдоाрди рдХ्рд░ांрддिрдХ рдХोрдг рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рдХे рдЕрдиुрдк्рд░рд╕्рде рдХाрдЯ рд╕े рдПрдХांрдХ рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдЖрд╡ेрд╢ рдХी рджрд░ рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рдХा рд╕ूрдд्рд░:
I = Q / t
рдЬрд╣ाँ I = рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा, Q = рд╡िрдж्рдпुрдд рдЖрд╡ेрд╢ рдФрд░ t = рд╕рдордп рд╣ै।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХा SI рдоाрдд्рд░рдХ рдПрдо्рдкिрдпрд░ (Ampere) рд╣ै।
рд╕्рдеिрд░ рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рдХिрд╕ी рдЪाрд▓рдХ рдХे рд╕िрд░ों рдХे рдмीрдЪ рдХा рд╡िрднрд╡ांрддрд░ рдЙрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХे рд╕ीрдзे рд╕рдоाрдиुрдкाрддी рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдУрдо рдХा рдиिрдпрдо рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЕрд░्рдеाрдд्:
V ∝ I
рдпा,
V = IR
рдЬрд╣ाँ V = рд╡िрднрд╡ांрддрд░, I = рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдФрд░ R = рдк्рд░рддिрд░ोрдз рд╣ै।
V-I рдЧ्рд░ाрдл рдоें рд╡िрднрд╡ांрддрд░ V рдХो рдКрд░्рдз्рд╡ाрдзрд░ рдЕрдХ्рд╖ рддрдеा рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा I рдХो рдХ्рд╖ैрддिрдЬ рдЕрдХ्рд╖ рдкрд░ рд▓ेрддे рд╣ैं। рд╕्рдеिрд░ рддाрдкрдоाрди рдкрд░ рд╕ीрдзी рд░ेрдЦा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдкрде рдоें рдЬोрдб़рдиे рдХी рдоुрдЦ्рдпрддः рджो рд╡िрдзिрдпाँ рд╣ैं:
- рд╢्рд░ेрдгी рд╕ंрдпोрдЬрди (Series Combination)
- рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд╕ंрдпोрдЬрди (Parallel Combination)
1. рд╢्рд░ेрдгी рд╕ंрдпोрдЬрди: рдЬрдм рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХो рдПрдХ рдХे рдмाрдж рдПрдХ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै рдХि рдЙрдирдоें рд╕рдоाрди рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдк्рд░рд╡ाрд╣िрдд рд╣ो, рддो рдЗрд╕े рд╢्рд░ेрдгी рд╕ंрдпोрдЬрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рддीрди рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХे рд▓िрдП:
R = R₁ + R₂ + R₃
2. рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд╕ंрдпोрдЬрди: рдЬрдм рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХे рджोрдиों рд╕िрд░ों рдХो рд╕рдоाрди рджो рдмिंрджुрдУं рд╕े рдЬोрдб़ा рдЬाрддा рд╣ै, рддो рдЗрд╕े рд╕рдоाрдиांрддрд░ рд╕ंрдпोрдЬрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рддीрди рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХे рд▓िрдП:
1/R = 1/R₁ + 1/R₂ + 1/R₃
рджो рдк्рд░рддिрд░ोрдзों рдХे рд▓िрдП:
R = (R₁ × R₂) / (R₁ + R₂)
Series рдоें resistance рд╕ीрдзे рдЬोрдб़рддे рд╣ैं।
Parallel рдоें resistance рдХे reciprocals рдЬोрдб़рддे рд╣ैं।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░: рд╡рд╣ рдпंрдд्рд░ рдЬो рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдХो рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд░рдЦे рдзाрд░ाрд╡ाрд╣ी рдЪाрд▓рдХ рдкрд░ рдмрд▓ рд▓рдЧрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╕िрдж्рдзांрдд рдкрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдоोрдЯрд░ рдХाрд░्рдп рдХрд░рддी рд╣ै।
рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░: рд╡рд╣ рдпंрдд्рд░ рдЬो рдпांрдд्рд░िрдХ рдКрд░्рдЬा рдХो рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдоें рдмрджрд▓рддा рд╣ै, рд╡िрдж्рдпुрдд рдЬрдиिрдд्рд░ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХुंрдбрд▓ी рдХो рдШुрдоाрдиे рдкрд░ рдЙрд╕рдоें рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рд╡िрдж्рдпुрддрдЪुंрдмрдХीрдп рдк्рд░ेрд░рдг рдХрд╣рддे рд╣ैं।
Generator → Mechanical Energy → Electrical Energy
рдкुंрдХेрд╕рд░ рдХे рдкрд░ाрдЧрдХोрд╖ рд╕े рдкрд░ाрдЧрдХрдгों рдХा рд╡рд░्рддिрдХाрдЧ्рд░ рддрдХ рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рдкрд░ाрдЧрдг рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
рдкрд░ाрдЧрдг рдХे рджो рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं:
- рд╕्рд╡рдкрд░ाрдЧрдг: рдПрдХ рд╣ी рдлूрд▓ рдпा рдЙрд╕ी рдкौрдзे рдХे рдлूрд▓ рдХे рдкрд░ाрдЧрдХрдг рд╡рд░्рддिрдХाрдЧ्рд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं।
- рдкрд░рдкрд░ाрдЧрдг: рдПрдХ рдкौрдзे рдХे рдлूрд▓ рдХे рдкрд░ाрдЧрдХрдг рдЙрд╕ी рдЬाрддि рдХे рджूрд╕рд░े рдкौрдзे рдХे рдлूрд▓ рдХे рд╡рд░्рддिрдХाрдЧ्рд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं।
рдкрд░ाрдЧрдг рдХे рдмाрдж рдиिрд╖ेрдЪрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рддी рд╣ै рдФрд░ рдмीрдЬ рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै।
рдордиुрд╖्рдп рдоें рд▓िंрдЧ рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдоुрдЦ्рдпрддः X рдФрд░ Y рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै।
рдорд╣िрд▓ा рдХे рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ XX рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдорд╣िрд▓ा рдХे рд╕рднी рдЕंрдбाрдгु рдоें рдХेрд╡рд▓ X рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
рдкुрд░ुрд╖ рдХे рдЧुрдгрд╕ूрдд्рд░ XY рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрд╕рд▓िрдП рдкुрд░ुрд╖ рдХे рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं— X рдФрд░ Y।
рдпрджि X рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु, X рдЕंрдбाрдгु рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै:
X + X = XX → рд▓рдб़рдХी
рдпрджि Y рд╢ुрдХ्рд░ाрдгु, X рдЕंрдбाрдгु рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै:
X + Y = XY → рд▓рдб़рдХा
| рд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди | рдЕрд▓ैंрдЧिрдХ рдк्рд░рдЬрдирди |
|---|---|
| рдЗрд╕рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рджो рдЬрдирдХ рднाрдЧ рд▓ेрддे рд╣ैं। | рдЗрд╕рдоें рдПрдХ рд╣ी рдЬрдирдХ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। |
| рдирд░ рдФрд░ рдоाрджा рдпुрдЧ्рдордХों рдХा рд╕ंрд▓рдпрди рд╣ोрддा рд╣ै। | рдпुрдЧ्рдордХों рдХा рд╕ंрд▓рдпрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा। |
| рд╕ंрддाрди рдоें рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдЕрдзिрдХ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। | рд╕ंрддाрди рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдЬрдирдХ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै। |
Sexual → Gametes рдХा рд╕ंрд▓рдпрди рд╣ोрддा рд╣ै।
Asexual → Gametes рдХा рд╕ंрд▓рдпрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рд░рдХ्рдд рдПрдХ рддрд░рд▓ рд╕ंрдпोрдЬी рдКрддрдХ рд╣ै। рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рддрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рде рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдФрд░ рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдкрджाрд░्рдеों рдХो рд╣рдЯाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рд░рдХ्рдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдХрдгिрдХाрдПँ:
- рд▓ाрд▓ рд░рдХ्рдд рдХрдгिрдХाрдПँ (RBC): рдЗрдирдоें рд╣ीрдоोрдЧ्рд▓ोрдмिрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдпे рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХा рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХрд░рддी рд╣ैं।
- рд╢्рд╡ेрдд рд░рдХ्рдд рдХрдгिрдХाрдПँ (WBC): рдпे рд╢рд░ीрд░ рдХो рд░ोрдЧों рдФрд░ рд╕ंрдХ्рд░рдордг рд╕े рдмрдЪाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ैं।
- рдк्рд▓ेрдЯрд▓ेрдЯ्рд╕: рдпे рд░рдХ्рдд рдХा рдердХ्рдХा рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рд░рдХ्рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░्рдп:
- рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдкрд░िрд╡рд╣рди।
- рд╢рд░ीрд░ рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा।
- рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдЙрдирдХे рдиिрд╖्рдХाрд╕рди рд╡ाрд▓े рдЕंрдЧों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиा।
| рдзрдордиी (Artery) | рд╢िрд░ा (Vein) |
|---|---|
| рдзрдордиी рд░рдХ्рдд рдХो рд╣ृрджрдп рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЕंрдЧों рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрддी рд╣ै। | рд╢िрд░ा рд░рдХ्рдд рдХो рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЕंрдЧों рд╕े рд╣ृрджрдп рдХी рдУрд░ рд▓ाрддी рд╣ै। |
| рдзрдордиिрдпों рдХी рджीрд╡ाрд░ рдоोрдЯी рдФрд░ рд▓рдЪीрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। | рд╢िрд░ाрдУं рдХी рджीрд╡ाрд░ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдкрддрд▓ी рд╣ोрддी рд╣ै। |
| рдзрдордиिрдпों рдоें рд░рдХ्рдд рдЕрдзिрдХ рджрдмाрд╡ рд╕े рдмрд╣рддा рд╣ै। | рд╢िрд░ाрдУं рдоें рд░рдХ्рдд рдХрдо рджрдмाрд╡ рд╕े рдмрд╣рддा рд╣ै। |
| рдзрдордиिрдпों рдоें рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХрдкाрдЯ рдирд╣ीं рд╣ोрддे। | рд╢िрд░ाрдУं рдоें рд░рдХ्рдд рдХे рдкीрдЫे рд▓ौрдЯрдиे рд╕े рд░ोрдХрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдкाрдЯ рд╣ोрддे рд╣ैं। |
Artery = Heart рд╕े Away
Vein = Heart рдХी рдУрд░
рдоाрдирд╡ рд╣ृрджрдп рдПрдХ рдкेрд╢ीрдп рдЕंрдЧ рд╣ै рдЬो рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рд░рдХ्рдд рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рдЪाрд░ рдоुрдЦ्рдп рдХрдХ्рд╖ рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рджाрдпाँ рдЖрд▓िंрдж: рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рдЕрд╢ुрдж्рдз рд░рдХ्рдд рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।
- рджाрдпाँ рдиिрд▓рдп: рдЕрд╢ुрдж्рдз рд░рдХ्рдд рдХो рдлेрдлрдб़ों рдХी рдУрд░ рднेрдЬрддा рд╣ै।
- рдмाрдпाँ рдЖрд▓िंрдж: рдлेрдлрдб़ों рд╕े рдЖрдиे рд╡ाрд▓ा рдСрдХ्рд╕ीрдЬрдирдпुрдХ्рдд рд░рдХ्рдд рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдмाрдпाँ рдиिрд▓рдп: рдСрдХ्рд╕ीрдЬрдирдпुрдХ्рдд рд░рдХ्рдд рдХो рдкूрд░े рд╢рд░ीрд░ рдоें рднेрдЬрддा рд╣ै।
рдоुрдЦ्рдп рд░рдХ्рдд рд╡ाрд╣िрдХाрдПँ:
- рдорд╣ाрдзрдордиी (Aorta)
- рдлुрдл्рдлुрд╕ीрдп рдзрдордиी
- рдлुрдл्рдлुрд╕ीрдп рд╢िрд░ा
- рдорд╣ाрд╢िрд░ा (Vena Cava)
рди्рдпूрд░ॉрди рддंрдд्рд░िрдХा рддंрдд्рд░ рдХी рдоूрд▓ рд╕ंрд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рдХाрд░्рдпाрдд्рдордХ рдЗрдХाрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╕ंрджेрд╢ों рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै।
рди्рдпूрд░ॉрди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрдЧ:
- рдбेंрдб्рд░ाрдЗрдЯ: рдпे рдмाрд╣рд░ी рдпा рдЕрди्рдп рдХोрд╢िрдХाрдУं рд╕े рддंрдд्рд░िрдХा рд╕ंрджेрд╢ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
- рдХोрд╢िрдХा рдХाрдп (Cell Body): рдЗрд╕рдоें рдХेंрдж्рд░рдХ рдФрд░ рдХोрд╢िрдХा рдХे рдЕрди्рдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рднाрдЧ рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рдЕрдХ्рд╖рддंрддु (Axon): рдпрд╣ рддंрдд्рд░िрдХा рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдХोрд╢िрдХा рдХाрдп рд╕े рдЖрдЧे рд▓े рдЬाрддा рд╣ै।
- рдЕрдХ्рд╖рддंрддु рдХे рдЕंрддिрдо рд╕िрд░े: рдпे рд╕ंрджेрд╢ рдХो рдЕрдЧрд▓ी рдХोрд╢िрдХा рдпा рдк्рд░рднाрд╡рдХ рдЕंрдЧ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
Dendrite → Cell Body → Axon → Nerve Signal
рдЕंрддःрд╕्рд░ाрд╡ी рдЧ्рд░ंрдеिрдпाँ рд╡े рдЧ्рд░ंрдеिрдпाँ рд╣ैं рдЬो рдЕрдкрдиे рд╣ाрд░्рдоोрди рд╕ीрдзे рд░рдХ्рдд рдоें рдЫोрдб़рддी рд╣ैं।
| рдЧ्рд░ंрдеि | рдоुрдЦ्рдп рд╣ाрд░्рдоोрди | рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп |
|---|---|---|
| рдкिрдЯ्рдпूрдЯрд░ी рдЧ्рд░ंрдеि | рд╡ृрдж्рдзि рд╣ाрд░्рдоोрди | рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। |
| рдеाрдпрд░ॉрдЗрдб рдЧ्рд░ंрдеि | рдеाрдпрд░ॉрдХ्рд╕िрди | рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЙрдкाрдкрдЪрдп рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। |
| рдЕрдЧ्рди्рдпाрд╢рдп | рдЗंрд╕ुрд▓िрди | рд░рдХ्рдд рдоें рдЧ्рд▓ूрдХोрдЬ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। |
| рдЕрдзिрд╡ृрдХ्рдХ рдЧ्рд░ंрдеि | рдПрдб्рд░ेрдиाрд▓िрди | рдЖрдкाрдд рд╕्рдеिрддि рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХो рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। |
рдкौрдзों рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдкाрджрдк рд╣ाрд░्рдоोрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
| рдкाрджрдк рд╣ाрд░्рдоोрди | рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп |
|---|---|
| рдСрдХ्рд╕िрди | рдХोрд╢िрдХाрдУं рдХी рд╡ृрдж्рдзि рддрдеा рддрдиे рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। |
| рдЬिрдмрд░ेрд▓िрди | рддрдиे рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। |
| рд╕ाрдЗрдЯोрдХाрдЗрдиिрди | рдХोрд╢िрдХा рд╡िрднाрдЬрди рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै। |
| рдПрдм्рд╕िрд╕िрдХ рдЕрдо्рд▓ | рд╡ृрдж्рдзि рдХो рд░ोрдХрдиे рддрдеा рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै। |
Auxin → Growth
Gibberellin → Stem Growth
Cytokinin → Cell Division
рд╡ंрд╢ाрдЧрддि рд╡рд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрддा-рдкिрддा рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рд╕ंрддाрдиों рдоें рдкрд╣ुँрдЪрддे рд╣ैं।
рдЧ्рд░ेрдЧрд░ рдЬॉрди рдоेंрдбрд▓ рдиे рдордЯрд░ рдХे рдкौрдзों рдкрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░рдХे рд╡ंрд╢ाрдЧрддि рдХे рдиिрдпрдоों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: TT × tt
| рдЬрдирдХ | рдпुрдЧ्рдордХ |
|---|---|
| TT | T, T |
| tt | t, t |
рд╕ंрдХрд░рдг рдХे рдмाрдж рд╕рднी рдк्рд░рдердо рдкीрдв़ी рдХे рдкौрдзों рдХा рдЬीрдиोрдЯाрдЗрдк Tt рд╣ोрддा рд╣ै।
TT × tt → рд╕рднी рд╕ंрддाрди Tt
рдпрджि T рдк्рд░рднाрд╡ी рд▓рдХ्рд╖рдг рдФрд░ t рдЕрдк्рд░рднाрд╡ी рд▓рдХ्рд╖рдг рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै, рддो рдк्рд░рдердо рдкीрдв़ी рдоें рдк्рд░рднाрд╡ी рд▓рдХ्рд╖рдг рджिрдЦाрдИ рджेрдЧा।
TT × tt → Tt
рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕рднी F₁ рд╕ंрддाрдиों рдХा рдЬीрдиोрдЯाрдЗрдк Tt।
рдЬैрд╡ рд╡िрдХाрд╕ рд╡рд╣ рдХ्рд░рдоिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЬीрд╡ों рдоें рдмрд╣ुрдд рд▓ंрдмे рд╕рдордп рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рдирдИ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।
рдЕрдиुрдХूрд▓рди рд╡рд╣ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдЬीрд╡ рдХो рдЙрд╕рдХे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдоें рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдФрд░ рдк्рд░рдЬрдирди рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ै।
рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрдпрди рдоें рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рд▓рдХ्рд╖рдг рд╡ाрд▓े рдЬीрд╡ों рдХे рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे рдФрд░ рдк्рд░рдЬрдирди рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддी рд╣ै।
рдХृрдд्рд░िрдо рдЪрдпрди рдоें рдордиुрд╖्рдп рдЕрдкрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд▓рдХ्рд╖рдг рд╡ाрд▓े рдЬीрд╡ों рдпा рдкौрдзों рдХा рдЪрдпрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЬीрд╡ाрд╢्рдо рднी рдЬैрд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдк्рд░рдоाрдгों рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЬीрд╡ाрд╢्рдоों рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕े рдкुрд░ाрдиे рдЬीрд╡ों рдФрд░ рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рд╣ुрдП рдкрд░िрд╡рд░्рддрдиों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै।
Evolution → рд╕рдордп рдХे рд╕ाрде рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
Adaptation → рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╡िрд╢ेрд╖рддा
Selection → рдЙрдкрдпोрдЧी рд▓рдХ्рд╖рдг рд╡ाрд▓े рдЬीрд╡ों рдХा рдЪрдпрди
рд╕рдордЬाрдд рдЕंрдЧ (Homologous organs): рд╡े рдЕंрдЧ рдЬिрдирдХी рдоूрд▓ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕рдоाрди рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХे рдХाрд░्рдп рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं, рд╕рдордЬाрдд рдЕंрдЧ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╣ाрде рдФрд░ рдкрдХ्рд╖ी рдХा рдкंрдЦ।
рд╕рдорд░ूрдк/рд╕рдорд╡ृрдд्рддि рдЕंрдЧ (Analogous organs): рд╡े рдЕंрдЧ рдЬिрдирдХा рдХाрд░्рдп рд╕рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рдоूрд▓ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै, рд╕рдорд░ूрдк/рд╕рдорд╡ृрдд्рддि рдЕंрдЧ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдкрдХ्рд╖ी рдХा рдкंрдЦ рдФрд░ рдХीрдЯ рдХा рдкंрдЦ рдЙрдб़рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рдХрд░рддे рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।
Homologous → Structure similar, Function may differ
Analogous → Function similar, Structure different
рд╣ेрдоेрдЯाрдЗрдЯ рд▓ोрд╣े рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрдпрд╕्рдХ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╕ूрдд्рд░ Fe₂O₃ рд╣ै।
рд▓ोрд╣े рдХे рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖рдг рдоें рдЕрдпрд╕्рдХ рдХो рдкрд╣рд▓े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ांрдж्рд░िрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд▓ौрд╣ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдХा рдЕрдкрдЪрдпрди рдХрд░рдХे рд▓ोрд╣ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдоुрдЦ्рдп рдЕрдкрдЪрдпрди рдХो рд╕рд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं:
Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂
рдпрд╣ाँ Fe₂O₃ рдХा рдЕрдкрдЪрдпрди рд╣ोрдХрд░ Fe рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
Hematite → Fe₂O₃ → Reduction → Iron (Fe)
PVC рдХा рдкूрд░ा рдиाрдо Polyvinyl Chloride рд╣ै। рдпрд╣ vinyl chloride рдХे рдмрд╣ुрд▓рдХीрдХрд░рдг рд╕े рдмрдиाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
n CH₂=CHCl → (−CH₂−CHCl−)тВЩ
PVC рдХे рдЙрдкрдпोрдЧ рдкाрдЗрдк, рддाрд░ों рдХे insulation рддрдеा рд╡िрднिрди्рди рдк्рд▓ाрд╕्рдЯिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
Teflon рдПрдХ рдРрд╕ा рдмрд╣ुрд▓рдХ рд╣ै рдЬो tetrafluoroethylene рдХे рдмрд╣ुрд▓рдХीрдХрд░рдг рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
n CF₂=CF₂ → (−CF₂−CF₂−)тВЩ
Teflon рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдРрд╕ी рд╡рд╕्рддुрдУं рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдФрд░ рдХрдо рдШрд░्рд╖рдг рдЬैрд╕े рдЧुрдг рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ोрддे рд╣ैं।
PVC → Vinyl Chloride polymer
Teflon → Tetrafluoroethylene polymer
рдоिрд╢्рд░рдзाрддु рджो рдпा рджो рд╕े рдЕрдзिрдХ рдзाрддुрдУं рдпा рдХिрд╕ी рдзाрддु рдФрд░ рдЕрдзाрддु рдХा рд╕рдоांрдЧी рдоिрд╢्рд░рдг рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
- рдкीрддрд▓ (Brass) = рддांрдмा + рдЬрд╕्рддा
- рдХांрд╕ा (Bronze) = рддांрдмा + рдЯिрди
рдоिрд╢्рд░рдзाрддुрдУं рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЙрдирдХे рд╡िрд╢ेрд╖ рдЧुрдгों рдХे рдХाрд░рдг рдиिрд░्рдоाрдг, рдЙрдкрдХрд░рдгों рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡рд╕्рддुрдУं рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
Brass → Copper + Zinc
Bronze → Copper + Tin
рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा (Latent Heat) рд╡рд╣ рдКрд╖्рдоा рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдкрджाрд░्рде рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдмрджрд▓рдиे рдоें рд▓рдЧрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрд╡рд╕्рдеा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХे рджौрд░ाрди рдкрджाрд░्рде рдХे рддाрдкрдоाрди рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░:
- рдЧрд▓рди рдХी рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा: рдаोрд╕ рдХो рдж्рд░рд╡ рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдКрд╖्рдоा।
- рд╡ाрд╖्рдкीрдХрд░рдг рдХी рдЧुрдк्рдд рдКрд╖्рдоा: рдж्рд░рд╡ рдХो рдЧैрд╕ рдоें рдмрджрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдКрд╖्рдоा।
Solid → Liquid = Latent Heat of Fusion
Liquid → Gas = Latent Heat of Vaporisation
рдЪुंрдмрдХ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧुрдг:
- рдЪुंрдмрдХ рд▓ोрд╣े, рдиिрдХेрд▓ рдФрд░ рдХोрдмाрд▓्рдЯ рдЬैрд╕ी рдЪुंрдмрдХीрдп рд╡рд╕्рддुрдУं рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
- рдЪुंрдмрдХ рдХे рджो рдз्рд░ुрд╡ рд╣ोрддे рд╣ैं — рдЙрдд्рддрд░ рдз्рд░ुрд╡ рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡।
- рд╕рдоाрди рдз्рд░ुрд╡ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдк्рд░рддिрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рд╡िрдкрд░ीрдд рдз्рд░ुрд╡ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХो рдЖрдХрд░्рд╖िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
- рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд░ूрдк рд╕े рд▓рдЯрдХाрдпा рдЧрдпा рдЪुंрдмрдХ рд▓рдЧрднрдЧ рдЙрдд्рддрд░-рджрдХ्рд╖िрдг рджिрд╢ा рдоें рдард╣рд░рддा рд╣ै।
Like Poles → Repel
Unlike Poles → Attract
рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░िрдкрде рдоें рд╡िрднिрди्рди рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХो рджрд░्рд╢ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдоाрдирдХ рд╕ंрдХेрддों (Symbols) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
| рдШрдЯрдХ | рдкрд╣рдЪाрди / рд╕ंрдХेрдд рдХा рдЕрд░्рде |
|---|---|
| Cell | рд╡िрдж्рдпुрдд рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕्рд░ोрдд рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। |
| Voltmeter | рд╡िрднрд╡ांрддрд░ рдоाрдкрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। |
| Resistance | рд╡िрдж्рдпुрдд рдзाрд░ा рдХे рдк्рд░рд╡ाрд╣ рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХрд░рддा рд╣ै। |
| Key / Switch | рдкрд░िрдкрде рдХो рдЦोрд▓рдиे рдпा рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। |
| Connecting Wire | рд╡िрдж्рдпुрдд рдШрдЯрдХों рдХो рдЖрдкрд╕ рдоें рдЬोрдб़рддा рд╣ै। |
Cell → Source
Voltmeter → Potential Difference
Resistance → Opposition to Current
Key → Open / Close Circuit
39 Important Repeated Questions Completed
Based on the selected repeat-pattern list of the 2022–2026 question papers.